This post has already been read 13 times!
Ο Μπούγκα Στίβεν μετράει την προέλαση της θάλασσας σε καρύδες. Κάποτε τα δέντρα του έδιναν περίπου 5.000 καρύδες τον χρόνο· σήμερα, όπως λέει, η σοδειά δεν φτάνει ούτε το ένα τρίτο αυτού του αριθμού. «Είναι και πολύ πιο μικρές απ’ ό,τι παλιά», σημειώνει ο αγρότης, που ζει στο Παγκάνι, στη βορειοανατολική ακτή της χώρας, εκεί όπου ο τοπικός ποταμός συναντά τον Ινδικό Ωκεανό.
Μια ακτή σε υποχώρηση
Σύμφωνα με το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP), το θαλασσινό νερό έχει προχωρήσει περίπου οκτώ χιλιόμετρα μέσα στην ξηρά κατά μήκος του ποταμού Παγκάνι, μεταφέροντας αλάτι σε χωράφια που κάποτε συντηρούσαν τους αγρότες της περιοχής. Σε πολλά σημεία, τα μαγκρόβια δέντρα ακολουθούν το αλμυρό νερό προς την ενδοχώρα. Ο Ίντι Χασίμου Ίντι έχει δει τη μεταβολή στα δικά του δέντρα καρύδας: «Οι κορμοί ήταν πολύ πιο χοντροί και υγιείς», λέει. «Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας τα έχει επηρεάσει. Το αλάτι έχει προχωρήσει βαθιά στην ξηρά, η παραγωγικότητα έχει πέσει, τα δέντρα είναι άρρωστα και πολλά πεθαίνουν. Έχει μειωθεί και το εισόδημά μας.» Οι απώλειες, προσθέτει, επηρεάζουν πλέον όλη την οικογένεια, αφού η καλλιέργεια καρύδας κάλυπτε τα έξοδα εκπαίδευσης των παιδιών και τις κοινωνικές τους υποχρεώσεις.
Η γεωγραφία του εμπορίου αλλάζει
Ο Χαρούμπ Σελεμάνι, αγρότης και έμπορος, λέει ότι οι μεγαλύτερες καρύδες προέρχονται πλέον όλο και περισσότερο από περιοχές σε μεγαλύτερο υψόμετρο. Όσοι ζουν χαμηλότερα, εξηγεί, πρέπει πια να ανεβαίνουν προς περιοχές όπως το Μαφίσι ή το Μσέκο για να βρουν ποιοτική σοδειά. Η αλλαγή αυτή δημιουργεί και ένα νομικό δίλημμα: καθώς το αλμυρό νερό εξαπλώνεται, τα μαγκρόβια καταλαμβάνουν όλο και περισσότερες εκτάσεις όπου κάποτε φύτρωναν καρυδιές. Όμως τα μαγκρόβια προστατεύονται από τον νόμο στην Τανζανία, οπότε οι ιδιοκτήτες γης δεν μπορούν απλώς να τα κόψουν. «Σύμφωνα με τους κανονισμούς της κυβέρνησης, τα μαγκρόβια και οι καρυδιές πρέπει να ανταγωνιστούν, και όποιο επιβιώσει παραμένει», εξηγεί ο Ίντι. «Αν όμως ένας ιδιοκτήτης κόψει μαγκρόβια, θεωρείται σοβαρό αδίκημα.»
Τα ψάρια μετακινούνται κι αυτά
Ο ψαράς Άλι Χαμίς Νταούντι έχει δει μια άλλη πλευρά του Παγκάνι να εξαφανίζεται. Η διάβρωση της ακτής και η απώλεια δέντρων έχουν αλλάξει τα σημεία όπου παλιά αγκυροβολούσαν οι ψαράδες, ενώ η παραδοσιακή γνώση —ποια είδη ψαριών συγκεντρώνονται και σε ποιο βάθος— δεν ισχύει πια. «Αν αργήσεις, μπορεί να μη βρεις πού να αγκυροβολήσεις τη βάρκα σου», λέει. «Παλιά ξέραμε ακριβώς σε ποιο βάθος προτιμούσαν ορισμένα είδη ψαριών. Τώρα τα ψάρια έχουν μετακινηθεί.»
Ένα παγκόσμιο πρόβλημα με τοπικές συνέπειες
Όσα συμβαίνουν στο Παγκάνι είναι η τοπική έκφραση ενός παγκόσμιου φαινομένου. Σύμφωνα με έκθεση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, σχεδόν 770 εκατομμύρια άνθρωποι —περίπου ένας στους δέκα κατοίκους της Γης— ζουν σε παράκτιες περιοχές λιγότερο από πέντε μέτρα πάνω από τη γραμμή της παλίρροιας. Η μέση στάθμη της θάλασσας παγκοσμίως αυξανόταν κατά 4,7 χιλιοστά τον χρόνο μεταξύ 2014 και 2023, ενώ το 2024 η ετήσια αύξηση έφτασε σε ρεκόρ τα 5,9 χιλιοστά. Η άνοδος αυτή οφείλεται κυρίως στο λιώσιμο παγετώνων και πάγων, καθώς και στη διαστολή του θαλασσινού νερού λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη. «Όταν το αλμυρό νερό εισέρχεται στην ενδοχώρα και επηρεάζει τη γεωργία, τελικά πλήττεται η επισιτιστική ασφάλεια συνολικά», εξηγεί η Κλάρα Μακένια, εκπρόσωπος του UNEP στην Τανζανία, προσθέτοντας ότι οι επιπτώσεις φτάνουν και στο πόσιμο νερό και τις υποδομές, καθώς το αλάτι επιταχύνει τη φθορά του εξοπλισμού.
Μέτρα προστασίας
Το UNEP έχει στηρίξει τόσο φυσικές λύσεις —όπως η φύτευση μαγκρόβιων και η αποκατάσταση κοραλλιογενών υφάλων— όσο και τεχνικά έργα, όπως κυματοθραύστες. Δεν υπάρχει, ωστόσο, μία λύση που να ταιριάζει σε όλη την ακτογραμμή. «Οι υποδομές και τα φυσικά συστήματα αλληλοσυμπληρώνονται», λέει η Μακένια. «Αυτό που μετράει είναι να βρεθεί ποια προσέγγιση ταιριάζει στην κάθε περιοχή· στην περίπτωση του Παγκάνι, ο συνδυασμός φαίνεται να δουλεύει καλύτερα.» Ο Νταούντι έχει δει από πρώτο χέρι τα όρια κάποιων προσπαθειών: η φύτευση μαγκρόβιων στο Μαγκαραουάνι απέτυχε λόγω του αμμώδους εδάφους, ενώ ούτε τα δέντρα καζουαρίνας που φυτεύτηκαν στη θέση τους άντεξαν τη θάλασσα.
Προσαρμογή ή υποχώρηση;
Το ερώτημα αν οι κάτοικοι του Παγκάνι μπορούν να προσαρμοστούν εκεί που βρίσκονται ή αν τελικά θα αναγκαστούν να υποχωρήσουν θα συζητηθεί σύντομα χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Στις 24 Σεπτεμβρίου, ηγέτες από όλο τον κόσμο συγκεντρώνονται στα Ηνωμένα Έθνη στη Νέα Υόρκη για υψηλού επιπέδου σύνοδο σχετικά με τις απειλές από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, με στόχο μια διακυβερνητική διακήρυξη για τη στήριξη ευάλωτων χωρών και παράκτιων κοινοτήτων. Για τους κατοίκους του Παγκάνι, όμως, οι επιλογές είναι ήδη πολύ πιο συγκεκριμένες. Ο Νταούντι ζητά την προστασία του λιμανιού με κυματοθραύστη, αλλιώς φοβάται ότι το λιμάνι θα καταστραφεί. Ο Ίντι πλέον δεν πιστεύει ότι η παραμονή είναι λύση και ζητά αποζημίωση για να φύγει. Για τον Στίβεν, τον καλλιεργητή καρύδας, τα μαγκρόβια έχουν ήδη δώσει την απάντηση: εκεί που προελαύνουν κατά μήκος των όχθεων, θεωρεί πως η συζήτηση για το αν πρέπει να μείνουν οι άνθρωποι έχει ουσιαστικά κλείσει.
ultragreek.com
